Aster Caemaert studeerde psychologie. Ze werkte als psycholoog. En op een bepaald moment in haar leven trok de draaischijf zo hard aan haar dat ze de overstap maakte — van gespreksruimte naar atelier, van woorden naar klei. Dat was 28 jaar geleden.
Die achtergrond is niet onbelangrijk. Het verklaart waarom haar manier van lesgeven anders is dan die van de meeste pottenbakkers die je tegenkomt: ze begrijpt hoe mensen leren, waar ze vastlopen, welke frustraties ze meenemen naar de schijf en hoe die frustraties het leerproces beïnvloeden. Haar cursus Leren Draaien voor Beginners is technisch degelijk, maar de dingen die er het meest in bijblijven zijn zelden puur technisch.
Dit zijn vijf van die dingen.
Klei wil altijd open — en dat is het lastigste aan draaien
Ergens in haar cursus zegt Aster iets wat eenvoudig klinkt maar dat beginners vaak pas echt begrijpen als ze het aan den lijve ervaren hebben: klei wil altijd open. Dat gaat vanzelf. Maar terug toe krijgen is zeer moeilijk.
Ze heeft het over de vorm van een pot tijdens het optrekken. Als je klei te wijd trekt, te snel opent, te breed gaat, is het bijna niet meer te corrigeren. De zwaartekracht en de centrifugale kracht werken in je nadeel. Klei naar buiten krijgen is eenvoudig — de schijf doet het werk al voor je. Klei terug naar binnen krijgen is een gevecht.
Dit klinkt als een technische observatie, maar het is eigenlijk een principe dat het hele draaiproces kleurt. Elk moment dat je te ver gaat, is moeilijker te corrigeren dan het vermijden ervan. Dat vraagt een andere mentale houding dan veel beginners gewend zijn: niet reageren als het fout gaat, maar anticiperen voor het fout gaat. Voelen wat eraan komt, niet zien wat er al is.
Lichaamsbewustzijn is minstens zo belangrijk als techniek
Dit is misschien het meest onverwachte wat Aster onderwijst, en het is iets dat in de meeste technische handleidingen over pottenbakken volledig ontbreekt. Ze heeft het over houding, ademhaling, spierspanning — over het bewustzijn van wat er in je lichaam gebeurt terwijl je draait.
Wie verkrampt achter de schijf hangt, raakt sneller vermoeid en verliest sneller controle. Wie met opgetrokken schouders werkt, zet die spanning over op zijn handen. Wie zijn adem inhoudt op een moeilijk moment, verliest net op dat moment de souplesse die hij nodig heeft. Dat klinkt misschien als detail, maar wie ermee begint te werken, merkt al snel hoe groot de impact is.
Aster raadt aan om tijdens het draaien bewust te voelen waar de spanning zit. Zijn je schouders omhoog? Laat ze zakken. Adem je nog? Zijn je handen warm of koud? De schijf geeft veel informatie terug via de klei, maar je moet ook naar je eigen lichaam luisteren om die informatie te kunnen gebruiken.
Voor iemand met een achtergrond in psychologie is het logisch dat ze dit meeneemt in haar cursus. Voor makers is het soms een openbaring.
Je leert niet van één les, je leert van herhalen en terugkeren
In haar introductie geeft Aster een advies dat lijnrecht ingaat tegen hoe veel mensen een cursus aanpakken: probeer niet alles in één keer te begrijpen. Kijk een les, oefen, en kom dan terug naar diezelfde les. Je zult er dingen in horen die je de eerste keer niet hoorde, niet omdat de les veranderd is maar omdat jij veranderd bent.
Dat is hoe motorisch leren werkt. Je hersenen verwerken nieuwe informatie pas echt als je lichaam er al mee bezig is geweest. Een technische uitleg die je voor het eerst hoort terwijl je er geen ervaring mee hebt, landt anders dan dezelfde uitleg nadat je een sessie lang geprobeerd hebt om het te doen. Pas dan begrijp je precies welk probleem de uitleg oplost.
Het heeft ook te maken met hoe overweldigend het begin van het draaien kan zijn. Er zijn zoveel dingen tegelijk: de snelheid van de schijf, de positie van je handen, de druk die je uitoefent, de hoeveelheid water, de vorm die je voor ogen hebt. Al die elementen beheren terwijl je ook nog nieuwe informatie probeert op te nemen, is bijna onmogelijk. Door terug te keren naar lessen die je al gezien hebt, kun je je concentreren op één aspect tegelijk — en dan zie je ineens dingen die je de eerste keer volledig gemist hebt.
Doe af en toe een sessie waarbij je niks houdt
Dit is het meest radicale advies dat Aster geeft, en het is ook het advies dat makers die snel groeien het vaakst noemen als ze terugkijken op hun leerproces.
Ze stelt voor om af en toe — niet altijd, maar regelmatig — een volledige sessie te draaien met als enige intentie om te oefenen en alles weg te gooien. Geen pot die je wil bewaren. Geen stuk dat je probeert te redden. Van in het begin van de sessie zeg je tegen jezelf: ik hou niks. Alles gaat terug in de recuperatie-emmer.
Wat dat doet is de druk weghalen. Makers die aan het einde van een sessie iets willen bewaren, remmen zichzelf af op het moment dat ze het meest kunnen leren: ze durven niet te ver gaan, niet te hoog optrekken, niet te dun werken, uit angst de pot te verliezen. Wie niets wil bewaren, kan op volle intentie werken. Die makers durven een keer te ver te gaan — en leren precies daardoor waar de grens ligt.
Aster zegt dat er tijdens zulke sessies aantoonbaar beter gedraaid wordt. Niet ondanks het loslaten, maar dankzij het loslaten.
Je eigen schijf wordt sowieso de beste
Het klinkt als een geruststelling voor wie twijfelt welke draaischijf te kopen, maar er zit meer in. Aster bedoelt het ook letterlijk: op welke schijf je ook uren maakt, die schijf wordt vertrouwd. Je kent het pedaal, je kent het tempo, je weet hoe hij reageert op een volle bak water, je weet op welke snelheid hij het prettigst loopt. Die kennis is onzichtbaar maar immens waardevol.
Draaiers die altijd op andere schijven werken — in ateliers, bij vrienden, op cursussen — moeten telkens opnieuw wennen. Wie op zijn eigen schijf werkt, kan alle aandacht naar de klei sturen. De schijf is dan geen variabele meer maar een constante.
Dat is ook waarom de vraag welke schijf je moet kopen minder belangrijk is dan hij lijkt. Een degelijke schijf die bij je werksituatie past en waar je jarenlang op traint, wordt beter dan de duurste schijf ter wereld die je maar af en toe gebruikt. Het is de uren die tellen, niet het merk.
Wie Aster aan het werk ziet of hoort uitleggen, merkt dat haar manier van denken over draaien verder gaat dan techniek. Ze denkt na over hoe mensen leren, wat hen tegenhoudt en wat hen helpt om sneller vooruit te gaan — en dat merk je in elke les van haar cursus.
In Leren Draaien voor Beginners leidt ze je van je eerste homp klei tot een volledig afgewerkte pot, met aandacht voor centreren, opentrekken, optrekken, afdraaien, oren trekken en glazuren. Op jouw tempo, zo vaak je een les wil herbekijken.
→ Bekijk de cursus Leren Draaien voor Beginners
Cursist is het Nederlandstalige online leerplatform voor keramiek, pottenbakken en klei. Onze cursussen worden gegeven door topexperten en zijn levenslang beschikbaar.
